Türkiye'de çeyrek asırlık ağrı bilimi: AĞRI'da tematik, kurumsal ve cinsiyet eğilimleri (2000-2025)
Bora Uzuner1
, Ender Salbaş2, Sinan Pektaş3
1Department of Physical Medicine and Rehabilitation, Ondokuz Mayıs University Faculty of Medicine, Samsun, Türkiye
2Department of Physical Medicine and Rehabilitation, Balıkesir University Faculty of Medicine, Balıkesir, Türkiye
3Department of Algology, Muğla Sıtkı Koçman University Faculty of Medicine, Muğla, Türkiye
Anahtar Kelimeler: Bibliyometri, girişimsel ağrı, ağrı yönetimi, fiziksel tıp ve rehabilitasyon, Türkiye.
Özet
Amaç: Bu çalışmada, Türk Algoloji Derneği’nin resmi dergisi olan AĞRI’da tematik, kurumsal ve cinsiyetle ilişkili değişimler değerlendirildi.
Gereç ve Yöntemler: Ocak 2000 - Aralık 2025 arasında açık erişim arşivinde yer alan tüm makaleler, meta veri, kurum ve kural tabanlı konu kümelerini çıkarmak üzere özel bir Python yazılımıyla işlendi. Cinsiyet, Türkçe isim-cinsiyet sözlüğü ve belirsiz/Türkçe olmayan isimlerin manuel değerlendirilmesiyle belirlendi. Kadın iş gücü katılımı, kadın sorumlu yazarlık oranı ve cam tavan farkı (CTF; iş gücü ortalaması eksi sorumlu yazar oranı; negatif değer liderlik fazlasını gösterir) hesaplandı. Zamansal eğilimler Benjamini-Hochberg düzeltmeli Cochran-Armitage testiyle değerlendirildi. Kadın sorumlu yazarlığı %50 pariteyle çift yönlü z-testi ve Wilson %95 güven aralığı (CI) kullanılarak karşılaştırıldı. Lojistik regresyon, kadın sorumlu yazarlığını ve uluslararasılaşmayı modelledi.
Bulgular: Toplam 855 makale analiz edildi; 2003 arşivde yoktu. Yıllık yayın sayısı 2.6 kat arttı. Girişimsel ağrı makaleleri ilk beş yılda 34 iken, son beş yılda 151’e çıktı. Üniversitelerin payı %77.0’den %66.7’ye gerilerken, Eğitim ve Araştırma Hastanelerinin payı %5.7’den %18.6’ya yükseldi. Kadın iş gücü katılımı yaklaşık %46.5’te kaldı. Kadın sorumlu yazarlık oranı %49.0 (%95 CI: %45.7-52.4) olup pariteden farklı değildi (p = 0.56) ve CTF küçük ve anlamsız negatifti (yaklaşık –%2.5). Bölümsel farklar yalnızca yüksek hacimli disiplinlerde kesindi; küçük bölümlerdeki görünen fazlaların güven aralıkları pariteyi içeriyordu. Girişimsel çalışmaların kadın sorumlu yazara sahip olma olasılığı daha düşüktü (olasılık oranı [OR] = 0.54).
Sonuç: AĞRI; prosedürel olgunlaşma, kurumsal desantralizasyon ve pariteye yakın kadın sorumlu yazarlığı sergileyerek belirgin bir cam tavan olmadığını düşündürmektedir. Bölümlere özgü liderlik fazlaları, kıdem ve yönetişim göstergeleriyle doğrulanmalıdır.