Alt Ekstremite Amputasyonu Olan Hastalarda Postamputasyon Ağrısı ve Fantom Duyusunun Protez Kullanımı, Vücut İmajı ve Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi
Tuğba Aydın1
, Ekin İlke Şen2
, Nur Kesiktaş1
, Derya Bugdayci1
, Kadriye Öneş1
, Sümeyye Güven Kaya1
, İlhan Karacan1
1İstanbul Fizik Tedavi Rehabilitasyon Eğitim Ve Araştırma Hastanesi, İstanbul, Türkiye
2İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı, İstanbul, Türkiye
Anahtar Kelimeler: Fantom hissi, fantom ağrısı, amputasyon
Özet
Amaç: Bu çalışmada amacımız protez kullanan, alt ekstremite amputasyonu olan hastalarda fantom ağrısı (PLP), fantom hissi (PLS) ve güdük ağrısı (RLP)’nın değerlendirilmesi; bu ağrıların protez kullanımı, lokomotor beceriler ve vücut imajı ile ilişkisinin incelenmesidir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza ampute polikliniğimize başvuran alt ekstremite amputasyonu olan, en az 3 aydır ampute alt ekstremite için protez kullanan 57 hasta dahil edildi. Fantom ağrısı, fantom hissi ve güdük ağrısı Protez Değerlendirme Anketi (PEQ) ile ölçüldü. Protez kullanımı Houghton Skalası ile, lokomotor becerileri Lokomotor Kapasite İndeksi (LCI) ile, vücut imajı Ampute Vücut İmaj Skalası (ABIS) ile, yaşam kalitesi Kısa Form Sağlık Anketi (SF-36) ile değerlendirildi.
Bulgular: PEQ’ya göre hastaların %43.9'unda fantom ağrısı, %63.2'sinde fantom hissi ve %40.4'ünde güdük ağrısı tespit edilmiştir. Korelasyon analizleri fantom ağrısı sıklığı ve süresi arttıkça hastaların temel ve ileri lokomotor becerileri ile yaşam kalitesinin düştüğünü ortaya koymuştur. Fantom ağrısı' nın yoğunluğu ve neden olduğu stres derecesi arttığında, hastaların yaşam kalitesinin düştüğü; fantom hissi sıklığı arttığında, hastaların emosyonel durumunun kötüleştiği tespit edilmiştir. Fantom hissi' nin yoğunluğu ve rahatsızlık derecesi arttığında, hastaların vücut imajı, emosyonel durumu ve sosyal durumu kötüleşmiştir. Güdük ağrısının oranı, sıklığı, şiddeti veya süresi ile Houghton ölçeği, LCI, ABIS veya SF-36 skorları arasında korelasyon bulunmamıştır.
Sonuçlar: Fantom ağrısı ve fantom hissi, protez kullanım sıklığını azaltmasının yanı sıra ampute hastaların vücut imajını ve yaşam kalitesini de olumsuz etkiler.